Szanowny Panie Premierze! W załączniku do obwieszczenia prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada
Szanowny Panie Premierze! W załączniku do obwieszczenia prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. zawarta ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (DzU z 1997 r. nr 142, poz. 950, z późn. zm.) uważa w art. 1 ust. 1 kombatantów za osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodzących w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Idąc dalej, art. 2 ust. 2 ww. ustawy interpretuje działalność kombatancką jako:
1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez państwo polskie,
2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów RP,
3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,
4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,
5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii ZSRR do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,
6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,
7) uczestniczenie w tzw. niszczycielskich batalionach (˝istriebitielnych batalionach˝) na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.
Ponadto art. 2 i art. 3 ww. ustawy określają definicję działalności kombatanckiej lub działalności równorzędnej z nią.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy centralnym organem administracji państwowej zajmującym się sprawami kombatantów i osób represjonowanych jest Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z siedzibą w Warszawie. Urząd ów podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych kieruje zgodnie z ustawą kierownik tego urzędu, powoływany i odwoływany przez prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Przy kierowniku ww. urzędu działa Rada ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ opiniodawczo-doradczy w sprawach objętych działaniem urzędu.
Mając na uwadze kilkanaście nowelizacji ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, mam pytania do pana premiera:
1. Czy pan premier jest świadom tego, iż jedna z ostatnich nowelizacji ww. ustawy z 1999 r., wnosząca zasadę odpowiedzialności zbiorowej, a domniemanie niewinności i prawdziwości oświadczenia traktująca jako nieistotne i nieobowiązujące w stosunku do kombatantów, nie tylko narusza co najmniej trzy artykuły Konstytucji RP z 1997 r., tj.:
- art. 19 mówiący, iż to ˝Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych˝,
- art. 42 mówiący, iż odpowiedzialności karnej podlega tylko ten, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia - zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa międzynarodowego,
- art. 45 mówiący, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd,
ale w konsekwencji prowadzi do odmawiania praw kombatanckich m.in. osobom, które tylko pracowały w tzw. służbach specjalnych, w Urzędzie Bezpieczeństwa czy Informacji Wojskowej?
2. Czy pan premier i rząd RP nie widzą tego, że Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, interpretując ustawę o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w dowolny sposób dzieli kombatantów - ludzi, którzy przelewali krew - na lepszych i gorszych, co przeczy tezie art. 32 Konstytucji RP mówiącemu, iż wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne oraz że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym bez jakiejkolwiek przyczyny?
3. Czy pan premier zgadza się z pomysłem wielu polityków, iż przyznanie praw kombatanckich lub ich odrzucenie będą rozstrzygać sądy, a nie Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, biorąc pod uwagę skargi kombatantów na przewlekły tryb załatwiania ich spraw w tym urzędzie, wielomiesięczne oczekiwania na jakąkolwiek odpowiedź, biurokratyczne utrudnienia, żądanie coraz to nowych dokumentów i zaświadczeń, atmosferę obrażającej nieufności i podejrzeń o oszustwo?
4. Czy pan premier i rząd RP uznają za stosowne i konieczne wprowadzenie przepisów prawnych porządkujących ustawę o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przyznających w równym stopniu prawa kombatanckie osobom, które walczyły w szeregach AK, jak i AL czy LWP, aby w przyszłości nie stały się one instrumentem w walce politycznej?
Z poważaniem
Poseł Renata Szynalska
Kalisz, dnia 18 maja 2001 r.