Od 1.10.2000 r. w niektórych kategoriach spraw cywilnych istnieje obowiązek wnoszenia pozwów i innych
Od 1.10.2000 r. w niektórych kategoriach spraw cywilnych istnieje obowiązek wnoszenia pozwów i innych pism do sądów na urzędowych formularzach, których wzory określił minister sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 29.09.2000 r. Uzasadnieniem wprowadzenia obowiązku stosowania formularzy miało być uproszczenie dochodzenia roszczeń przed sądami, zwłaszcza dla osób fizycznych, oraz przyspieszenie postępowania.
Tymczasem, jak wynika z sygnałów dochodzących do mojego biura zarówno od obywateli, jak i praktykujących prawników oraz z piśmiennictwa prawniczego, skutek wprowadzenia formularzy jest zupełnie odwrotny do zamierzonego. Formularze są na tyle skomplikowane, a praktyka sądów tak zróżnicowana, że ich wypełnianie sprawia problemy nawet adwokatom i radcom prawnym, nie wspominając o obywatelach nieposiadających prawniczego wykształcenia. Obywatele częściej zmuszeni są korzystać z pomocy fachowców, co naraża ich na większe koszty, a czasami zniechęca do dochodzenia roszczeń. Liczne błędy i niejasności w konstrukcji formularzy powodują konieczność częstych zwrotów, co znacznie podraża i wydłuża postępowanie. Ponadto formularze powodują niepotrzebny wzrost biurokracji - jednokartkowy pozew zastąpiono dwukartkowym formularzem z obowiązkowym co najmniej jednym dwukartkowym załącznikiem. Dotkliwe są skutki nieprawidłowego wypełnienia formularzy: sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty, sprzeciwu od nakazu zapłaty - sąd na podstawie art. 1301 § 1 K.p.c. jest zobligowany go odrzucić, co uniemożliwia wzruszenie wydanego wyroku lub nakazu. Obowiązek stosowania formularzy jest tym bardziej niezrozumiały, iż obok tego nadal wnosi się pozwy i pisma jak dotychczas, gdy ich stosowanie nie jest obligatoryjne - powstał niepotrzebny dualizm form wnoszenia pism procesowych.
Dla przykładu przytaczam za adwokatem Grzegorzem Jurkiewiczem (Rzeczpospolita z dnia 24.01.2001 r.) - ˝Spieszą się powoli˝) kilka rażących błędów w formularzach:
- w żadnym formularzu nie ma miejsca na wpisanie miejsca i daty jego wypełnienia,
- rubryka I w każdym formularzu jest zdecydowanie za mała na wpisanie pełnej nazwy sądu i wydziału, a rubryki na wpisanie sygnatury akt są zdecydowanie za obszerne,
- rubryka na uzasadnienie jest zdecydowanie za mała, co powoduje konieczność dołączania reszty na zwykłej kartce - gdzie w takim razie sens stosowania formularzy?
Są to tylko wybrane przykłady, błędów jest znacznie więcej, lecz zasadniczym błędem wydaje się w ogóle obowiązek wprowadzenia formularzy lub tak skomplikowanego ich skonstruowania, że zwykli obywatele nie są w stanie skutecznie sami dochodzić swoich praw przed sądami, a koszty postępowania sądowego znacznie wzrastają. Zmieniło to też niepotrzebnie wieloletnią, sprawdzoną praktykę redagowania pozwów (G. Jurkiewicz j.w.).
W związku z powyższym proszę pana ministra o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy panu ministrowi znane są problemy związane z obowiązkiem stosowania formularzy?
2. Czy znane są panu ministrowi jakiekolwiek pozytywne efekty wprowadzenia formularzy, w szczególności polegające na uproszczeniu, przyspieszeniu lub potanieniu postępowania?
3. Jakie kroki zamierza podjąć pana resort w celu usunięcia wynikłych problemów?
4. Kto przygotował wzory obowiązujących formularzy? Czy były to osoby mające praktyczną wiedzę na temat funkcjonowania sądów i przebiegu postępowania cywilnego?
Ponadto postuluję jak najszybszą zmianę rozporządzenia i ustalenie wzorów formularzy w sposób odpowiadający zamierzonym efektom wprowadzenia zmian w K.p.c., w szczególności sformułowanie ich w przejrzysty i zrozumiały dla nieprawników sposób, zmniejszenie ich objętości i ilości lub też przygotowanie projektu zmiany do Kodeksu postępowania cywilnego znoszącej obowiązek stosowania formularzy.
Z poważaniem
Poseł Jerzy Budnik
Wejherowo, dnia 9 lipca 2001 r.