Szanowny Panie Ministrze! Wyniki kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem
Szanowny Panie Ministrze! Wyniki kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami, przeprowadzonej niedawno przez Najwyższą Izbę Kontroli, wykazały istotne uchybienia w pracy Inspekcji Weterynaryjnej oraz Inspekcji Sanitarnej. Sposób sprawowania nadzoru przez te instytucje nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami w badanym okresie był niezadowalający. Kontrola wykazała istotne nieprawidłowości w działalności obu Inspekcji, które wynikały często z rozluźnionej dyscypliny wykonywania swych obowiązków w zakresie nadzoru i kontroli.
Spośród szeregu zarzutów Izby do najważniejszych należy brak właściwego nadzoru i kontroli ze strony Inspekcji Weterynaryjnej, dotyczący zwłaszcza sfery skupu i uboju zwierząt rzeźnych oraz przetwórstwa mięsa, natomiast ze strony Inspekcji Sanitarnej - dotyczący głównie obrotem mięsem i jego przetworami. Inspekcja Weterynaryjna nie dokonywała części swoich ustawowych obowiązków kontroli i nadzoru nad targowiskową sprzedażą mięsa i jego przetworów. W wyniku kontroli NIK stwierdzono przypadki prowadzenia przez podmioty działalności bez wymaganego nadzoru weterynaryjnego oraz sanitarnego, a w szczególności przypadki nielegalnego skupu i zarobkowego przewozu zwierząt rzeźnych oraz przetwórstwa i obrotu mięsem i jego przetworami.
Na terenie 21% skontrolowanych powiatowych inspektoratów weterynarii stwierdzono brak właściwego nadzoru weterynaryjnego nad podmiotami prowadzącymi skup oraz zarobkowy przewóz zwierząt. NIK ujawniła, że 14 (tj. 4,14%) podmiotów skupujących i przewożących zwierzęta rzeźne działało nielegalnie, bez nadzoru weterynaryjnego.
Jednocześnie NIK negatywnie odnotowała fakt obniżenia przez Inspekcję Weterynaryjną liczby kontroli miejsc spędów zwierząt rzeźnych i targowisk z 22 671 w 1998 r. do 5462 w 1999 r., tj. ponad czterokrotnie. Istniały natomiast w tym okresie potencjalne możliwości zintensyfikowania kontroli nadzorowanych spędów i targowisk, gdyż ich ogólny stan liczbowy zmniejszył się z 2359 w 1998 r. do 1748 w 1999 r., tj. prawie o 26%. Nastąpiło obniżenie przeciętnej liczby kontroli statystycznego miejsca spędów zwierząt rzeźnych z 9,61 w 1998 r. do 3,12 w 1999 r., tj. ponad trzykrotnie.
Bierność Inspekcji Weterynaryjnej doprowadziła także do licznych przypadków (42 skontrolowanych PIW) organizowania spędów w antysanitarnych warunkach, nawet na drogach. Zły stan sanitarny i techniczny stwierdzono w większości miejsc spędów i targowisk zwierząt. Przede wszystkim brak było utwardzonych placów gromadzenia zwierząt oraz ramp załadunkowych. Do przewozu zwierząt używano pojazdów do tego celu niedostosowanych. W konsekwencji takiego stanu zwierzętom nie zapewniano niezbędnych warunków sanitarnych oraz zabezpieczenia przed powstawaniem urazów i okaleczeń zwierząt w czasie czynności skupu oraz ich transportu.
Kontrola NIK ujawniła ponadto, iż wskutek bierności Inspekcji Weterynaryjnej na terenie 8 (42%) skontrolowanych PIW działało bez nadzoru sanitarnego 20 (ok. 4,5%) ubojni i przetwórni lokalnych. Były to podmioty, które wbrew wymogom art. 5 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt, nie zgłosiły faktu rozpoczęcia swej działalności właściwym terytorialnie inspektoratom weterynarii. Inspektoraty weterynarii nie podejmowały z kolei działań w kierunku pełnego rozpoznania podmiotów gospodarczych działających na lokalnym terenie w zakresie uboju i przetwórstwa mięsa.
Zastrzeżenia NIK budzi niedokonywanie przez Główny Inspektorat Weterynarii analiz w kierunku wyjaśnienia istotnych różnic pomiędzy liczbą trzody chlewnej, bydła, cieląt i owiec poddanych ubojowi według danych GUS i GIW. Według danych GUS w 1999 r. poddano ubojowi - 26 946,55 tys. sztuk, a według GIW liczba sztuk zbadanych przez Inspekcję Weterynaryjną wyniosła 21 435,70 tys. sztuk. Uwaga ta dotyczy również badanych i odstrzelonych dzików.
Jednocześnie NIK stwierdziła w 12% badanych PIW niską skuteczność egzekwowania wydanych przez powiatowych lekarzy weterynarii decyzji administracyjnych w sprawie poprawy stanu sanitarnego uboju zwierząt rzeźnych oraz przetwórstwa mięsa. Powodowane to było m.in. brakiem kontroli sprawdzających wykonanie decyzji, przeprowadzaniem tych kontroli w odległych terminach, a także nieuzasadnionymi przypadkami wielokrotnego przesuwania terminów wykonania decyzji.
Wbrew obowiązującym przepisom art. 22 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia główny lekarz weterynarii ograniczył sprawowany przez organy Inspekcji Weterynaryjnej nadzór nad targowiskową sprzedażą mięsa wyłącznie do kontroli jakości zdrowotnej środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego sprzedawanych za pomocą specjalistycznych środków transportu w handlu okrężnym, podczas gdy nadzór ten organy Inspekcji Weterynaryjnej powinny sprawować nad targowiskową sprzedażą mięsa w miejscach wyznaczonych.
Powyżej przedstawiono jedynie najważniejsze zarzuty Najwyższej Izby Kontroli wobec Inspekcji Weterynaryjnej oraz Inspekcji Sanitarnej. Raport NIK zawiera jednak znacznie więcej przykładów uchybień i nieprawidłowości w działalności tych instytucji. W związku z powyższym uprzejmie proszę pana ministra o przedstawienie stanowiska resortu rolnictwa w tej sprawie oraz udzielenie odpowiedzi na pytanie, jakie działania zostaną podjęte w celu wyeliminowania nieprawidłowości stwierdzonych przez NIK?
Z poważaniem
Poseł Bogdan Lewandowski
Warszawa, dnia 18 lipca 2001 r.