Szanowny Panie Ministrze! Analiza działalności jednostek badawczo-rozwojowych stawia szereg pytań i wątpliwości. I tak:
Szanowny Panie Ministrze! Analiza działalności jednostek badawczo-rozwojowych stawia szereg pytań i wątpliwości. I tak:
Po zapoznaniu się z realiami działalności jednostek badawczo-rozwojowych proszę o zajęcie stanowiska w niżej przedstawionych sprawach i wyjaśnienie, w jaki sposób Urząd Komitetu Badań Naukowych zamierza zmienić istniejącą sytuację.
1. Status prawny jednostek badawczo rozwojowych.
Podstawowym dokumentem jest ustawa o jednostkach badawczo-rozwojowych i wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Według ustawy jbr jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną (art. 1 ust. 1 i 3), w sprawach nieuregulowanych ustawą należy stosować odpowiednio przepisy o działalności przedsiębiorstw państwowych (art. 78). Ostatnia zmiana ustawy jest z dnia 26.10.2000 r., wydane na podstawie tej ustawy rozporządzenie ministra nauki zobowiązuje jbr do prowadzenia dokumentacji finansowej zgodnie z ustawą o rachunkowości.
Zmiana ustawy o finansach publicznych z dnia 8.12.2000 r. zaliczyła jbr do sektora finansów publicznych. Ta zmiana spowodowała zaliczenie wszystkich przychodów uzyskiwanych przez jednostkę do środków publicznych, co spowodowało konieczność stosowania ustawy o zamówieniach publicznych w każdym przypadku składania zamówienia, nawet jeżeli środki na sfinansowanie tego zamówienia pochodzą z firm komercyjnych zgodnie z umową cywilnoprawną.
Zaliczenie jbr do sektora finansów publicznych bez uwzględnienia specyfiki wynikającej z ustawy o jbr wywołuje szereg niejasności prawnych. Do podstawowych należy status i zasady prowadzenia księgowości, czy według przepisów o finansach publicznych, czy według ustawy o rachunkowości.
Według ustawy o jbr art. 14 określa, że jbr występuje w obrocie we własnym imieniu i na własny rachunek, a skarb państwa nie odpowiada za jego zobowiązania. Ustawa o finansach publicznych ogranicza te prawa, bowiem zgodnie z jej art. 6 ustawa ta określa sposoby wydatkowania środków publicznych, zaciągania zobowiązań angażujących środki publiczne i zarządzania środkami publicznymi, art. 3 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, że wszystkie przychody i dochody jbr są środkami publicznymi. Takie postanowienia odbierają uprawnienia nawet zleceniodawcy, który z jbr zawarł umowę cywilnoprawną do swobodnego dysponowania własnymi środkami.
Ustawa z dnia 21.12.2001 r. zmieniająca ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej zaliczyła jbr do jednostek budżetowych.
Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym w art. 36 obliguje jbr do rejestracji w rejestrze przedsiębiorców na równi z osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą, spółkami działającymi na podstawie Kodeksu spółek handlowych, spółdzielni, przedsiębiorstw państwowych, przedsiębiorców zagranicznych i innych osób prawnych prowadzących działalność gospodarczą. W rejestrze tym nie znajdują się jakiekolwiek inne jednostki sfery finansów publicznych.
W świetle tego zachodzi pytanie, czym jest jednostka badawczo-rozwojowa i jakie przepisy ją obowiązują?
2. Oferty jednostek naukowych dotyczą wykonania pracy B+R, która może zakończyć się wdrożeniem w przypadku uzyskania pozytywnego wyniku. Oferta gotowych rozwiązań technologicznych rzadko występuje, ponieważ jednostki te nie dysponują własnymi środkami na sfinansowanie kosztów prac B+R koniecznych do zaoferowania rozwiązań możliwych do wdrożenia. Nawet te jednostki, które wypracowywują zysk, nie mogą go gromadzić na sfinansowanie pracy badawczej. Dochody zwolnione z podatku dochodowego mogą być przeznaczone na finansowanie w następnych latach działalności statutowej (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), ale fiskus w takim przypadku przez działalność statutową rozumie tylko inwestycje służące działalności statutowej.
Inne przepisy wprawdzie pozwalają sfinansować koszt pracy ze środków funduszu jednostki naukowej, ale tylko w przypadku gdy wynik jest pozytywny i istnieje pewność jego sprzedaży. Żadna jednostka nie podejmie się realizacji pracy finansowanej ze środków funduszu jednostki, a obarczonej ryzykiem niepowodzenia, mimo posiadania środków, gdyż niepowodzenie zmusza do spisania kosztów w straty.
3. Kryteria oceny parametrycznej jednostek naukowych, załącznik nr 3 do rozporządzenia przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę, określają, że:
Pkt 9. Wysokość dotacji podmiotowej na działalność statutową jednostki, proponowana przez zespół we wnioskach przedstawianych komitetowi, jest wprost proporcjonalna do liczby punktów R przyznanych jednostce w wyniku oceny parametrycznej.
Pkt 20. Liczba punktów przyznawanych za publikacje:
1) w czasopiśmie z listy filadelfijskiej Instytutu Informacji Naukowej - od 6 do 24;
Pkt 30. Liczba punktów przyznawanych za uzyskane patenty i prawa ochronne na wzory utyżkowe:
1) uzyskany patent krajowy lub międzynarodowy - do 12;
Pkt 32. Za każdy udokumentowany i wykorzystany poza jednostką wynik praktyczny, gospodarczy lub społeczny prowadzonych w jednostce prac B+R zespół może przyznać, odpowiednio do finansowego lub społecznego wymiaru tego wyniku - do 30 punktów;
jedna publikacja = dwa patenty = jedno wdrożenie o znacznym wymiarze finansowym.
Nasuwa się absurdalny wniosek, że lepiej publikować niż patentować i męczyć się z wdrożeniami nawet najbardziej potrzebnymi gospodarce.
Pozycja jbr, który ma dorobek wdrożeniowy, jest przy takie ocenie już na starcie zdewaluowna.
Bardzo niepokojące są sygnały, że mimo korzystniejszych w chwili obecnej zasad parametryzacji, niektóre jbr zostały ocenione wbrew tym zasadom w sposób budzący wątpliwości co do obiektywizmu oceny. Nieznane są przesłanki, zaniżenie wartości wdrożeń, zaniżenie łącznej punktacji znajduje jedynie wytłumaczenie w zamiarze deprecjacji jbr za sam fakt bycia jbr. Nie ma to nic wspólnego z rzeczywistą przydatnością dorobku jednostek dla gospodarki.
4. Niezrozumiałe jest, w tak trudnych warunkach, jakie występują w chwili obecnej, pozbawianie jbr posiadanych uprawnień. Do 31.12.2001 r. jbr mógł tworzyć fundusz stypendialny, który pozwalał na udzielanie stypendiów doktoranckich lub habilitacyjnych. Od 1.01.2002 r. rozporządzenie ministra nauki uchyliło takie uprawnienie. Taki stan prawny odbiera prawa posiadane osobom, którym w ubiegłym roku przyznano stypendia, a nowym kandydatom na podnoszenie kwalifikacji zabiera jedyne ułatwienia w realizacji przewodów doktorskich i habilitacyjnych.
W związku z powyższym proszę o zajęcie stanowiska w podniesionych kwestiach i odpowiedź na pytanie, w jaki sposób kierowany przez pana ministra Komitet Badań Naukowych zamierza zmienić istniejącą sytuację?
Z poważaniem
Poseł Jan Chojnacki
Warszawa, dnia 14 marca 2002 r.