Niniejszym wnoszę o dokonanie nowelizacji art. 4241 K.p.c. i art. 4243 K.p.c. i tym
Niniejszym wnoszę o dokonanie nowelizacji art. 4241 K.p.c. i art. 4243 K.p.c. i tym samym rozszerzenie zakresu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Uzasadnienie:
Pełna treść projektowanego art. 4241 K.p.c. brzmi:
Art. 4241 K.p.c. § 1. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawmocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.
§ 3. Od orzeczeń sądu drugiej instancji, od kórych wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie przysługuje. W takich wypadkach orzeczenie Sądu Najwyższego traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.
Wnoszę o dokonanie nowelizacji poprzez wykreślenie z art. 4241 K.p.c. w § 1 wyrazów ˝drugiej instancji˝ następujących po wyrazach ˝orzeczenia sądu˝, zaś z § 2 wyrazów ˝pierwszej lub drugiej instancji˝ następujących po wyrazach ˝wydanego przez sąd˝ oraz o całkowite skreślenie z projektu § 3 tego artykułu.
Po dokonanych skreśleniach art. 4241 K.p.c. prezento-wałby się następująco:
art. 4241 K.p.c. § 1. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia postawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez sąd, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.
Co zaś do art. 4243 K.p.c. w projekcie jego treść brzmi następująco:
art. 4243 K.p.c. Od tego samego orzeczenia może być wniesiona tylko jedna skarga.
Tutaj wnoszę o dodanie po słowie ˝skarga˝ wyrazów ˝o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia˝.
Po dokonanej zmianie art. 4243 K.p.c. zabrzmi: Od tego samego orzeczenia może być wniesiona tylko jedna skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawmocnego orzeczenia.
W ostatnich czasach obserwujemy drastyczny wzrost liczby prawomocnych orzeczeń sądów kolejnych instancji, których niezgodność z prawem, zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oraz zasadami współżycia społecznego jest oczywista i nie budzi wątpliwości, i skłania ku konkluzji, że sędziowie mają w niewielkim poważaniu własną cnotę niezawisłości sędziowskiej, na którą chętnie się powłują przy okazji innych okoliczności, zazwyczaj luźno związanych z istotą orzekania. Dlatego proponowane przeze mnie zmiany sprowadzają się do rozszerzenia zakresu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i są zgodne z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym obywatel w każdej sytuacji ma prawo dochodzić naruszonych własnych wolności lub praw. Skoro jest mowa o prawomocnym orzeczeniu, to wiadomo, że na pewno chodzi przynajmniej o orzeczenie sądu pierwszej lub drugiej instancji. Sprzeczność z prawem - zwłaszcza sprzeczność z prawem orzeczenia wydanego przez konstytucyjny organ władzy, jakim jest sąd - jest zbyt poważnym uchybieniem, aby można ją było pozostawić w obrocie prawnym, i ma rujnujący wpływ na morale pracowników i pracownic zawodu Temidy. Dlatego powinna istnieć możliwość wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - każdego prawomocnego orzeczenia, w tym orzeczenia wydanego przez Sąd Najwyższy. Możliwość wniesienia takiej skargi nie powinna być ograniczona czasowo. Wyłączenie prawomocnych orzeczeń Sądu Najwyższego spod możliwości zaskarżenia ich skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wynika z błędnego i niczym nieuzasadnionego przeświadczenia, że Sąd Najwyższy jest nieomylny. Jestem w stanie wskazać przynajmniej dwa orzeczenia Sądu Najwyższego, który odmówił przyjęcia kasacji do rozpoznania mimo iż odrzucenie jej w ramach przesądu miało znamiona nieważności postępowania (tj. odrzucał kasację sędzia, który wcześniej wydał wyrok w II instancji, który to wyrok zaskarżono kasacją - czyli kasacji nie przyjęto z naruszeniem art. 39311 § 1 K.p.c. - nieważność postępowania Sąd Najwyższy bierze pod uwagę z urzędu, a skoro zachodzi nieważność postępowania, to kasacja jest oczywiście zasadna i Sąd Najwyższy nie może odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania, art. 393 § 1 pkt 3 a contrario i § 2 K.p.c.). W chwili obecnej także nie wiadomo, czy samo wniesienie skargi kasacyjnej przesądza o wyłączeniu możliwości skarżenia o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, tzn. czy wyłącza także np. w sytuacji, gdy strona wniosła skargę kasacyjną, ale musiała ona zostać odrzucona ze względu na wartość przedmiotu sporu, czy też wniesienie skuteczne skargi kasacyjnej dopiero wyłącza taką możliwość, tj. strona spełniła wszelkie przesłanki dla wniesienia skargi kasacyjnej i skarga taka została przyjęta. W przypadku art. 4243 K.p.c. nie wiadomo, czy chodzi o samą skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, czy też o skargę kasacyjną lub o skargę o wznowienie postępowania i czy wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia trwale wyłącza możlwość wniesienia pozostałych skarg.
Przy okazji omawiania problematyki skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia warto zwrócić uwagę na art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 174 Konstytucji RP i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Mówią one kolejno:
Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP: Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd,
Art. 174 Konstytucji RP: Sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej,
Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP: Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytcji oraz ustawom.
Wynika z tego, że jeżeli sądy orzekające nie orzekają zatem na podstawie Konstytucji i ustawy (a tak mają orzekać, zgodnie z art. 178 Konstytucji RP), to nie są niezawisłe, bezstronne i sprawiedliwe. Ponieważ art. 178 Konstytucji RP ma postać koniunkcji, to sąd jest niezawisły wtedy i tylko wtedy, kiedy orzeka na podstawie Konstytucji i ustawy właśnie, bowiem nie można być niezawisłym względem czegoś, czemu się podlega, a sędziowie podlegają Konstytucji i ustawom właśnie. W każdym innym przypadku sąd nie jest niezawisły. Jeśli sędzia orzeka na podstawie Konstytucji i ustawy, wtedy jest także niezależny, bezstronny i sprawiedliwy i działa jawnie (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 178 Konstytucji RP). Wtedy też wypełnia normę porządku konstytucyjnego państwa. Ze związku art. 45 ust. 1 i art. 178 i 174 Konstytucji RP wynika, że tylko sąd orzekający na podstawie Konstytucji i ustawy, czyli niezawisły, bezstronny, sprawiedliwy i działający jawnie, może wydać wyrok w ˝imieniu Rzeczypospolitej Polskiej˝. Wyrok wydany przez sędziego, który nie jest niezawisły, czyli nie orzeka na podstawie Konstytucji i ustawy, nie jest wyrokiem wydanym w ˝imieniu Rzeczypospolitej Polskiej˝, gdyż o znaczeniu czynności prawnej przesądza jej treść, a nie nazwa. Wyrok taki, jako czynność prawna sprzeczna z ustawą konstytucyjną - jest nieważny z mocy prawa i ma charakter nie istniejący, a sędzia wydający taki wyrok dopuszcza się deliktu konstytucyjnego. Skoro zaś wyrok sprzeczny z prawem ma charakter nieistniejący, to nie może wejść do obrotu prawnego i np. stanowić podstawy postępowania egzekucyjnego, bowiem do obrotu prawnego nie może wejść coś, czego pod względem prawnym nie ma. Prawo ma być zgodne z regułami prawa. Z powyższego wywodu wynika, że sam fakt naruszenia prawa przez sędziego przy prowadzeniu przewodu sądowego przesądza o tym, że nie był on niezawisły w sprawie. W ten oto sposób obok dotychczasowych elementów konstytutywnych wydania wyroku, czyli jego spisania, podpisania i ogłoszenia mamy element czwarty dotyczący jego zgodności z prawem, jako wyroku, który ma być wydawany ˝w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej˝. Dobrym momentem na uchylanie wyroku funkcjonującego jako sententia non existens jest postępowanie skargowe o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i odpowiednie kodeksowe przesłanki powinny to umożliwić. Problemu tego nie unikniemy, ponieważ w toku przed Trybunałem w Strasburgu są już sprawy stawiające tak rozumiany zarzut sententiae non existens. W istocie rzeczy, jeżeli sędzia lubi oddawać się sztuce dywinacji z ustawy, to oczywiście ma do tego prawo, ale w ramach hobby i poza godzinami pracy opłacanymi przez Skarb Państwa i Ministerstwo Sprawiedliwości, a najlepiej niech robi to przy kominku w długie zimowe wieczory i słoty. Wymiar Sprawiedliwości - rzecz jasna - może funkcjonować w taki sposób jak do tej pory, jeśli nie zostanie wynaleziony sposób na jego gruntowne zreformowanie pod kątem praworządności, tyle tylko, że cofnie to - jako jeden z czynników - Rzeczpospolitą Polską do poziomu wspólnoty pierwotnej, a we wspólnocie pierwotnej wymiaru sprawiedliwości i ministerstw nie było. Z umysłu pracujących szacunek roboty.
Uwzględniając powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie mi odpowiedzi na następujące pytanie: Kiedy, w jakim zakresie i czy w ogóle Rada Ministrów zamierza dokonać nowelizacji przepisów K.p.c. co do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w postulowanym zakresie?
Poseł Waldemar Borczyk
Warszawa, dnia 25 lipca 2005 r.