Szanowna Pani Minister! W orzeczeniu z dnia 12 marca 2002 r., nr P 9/01,
Szanowna Pani Minister! W orzeczeniu z dnia 12 marca 2002 r., nr P 9/01, Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 1301 § 1 zd. 1 i 2 K.p.c. jest niezgodny z art. 32 i 45 konstytucji oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i obywatela. Trybunał Konstytucyjny orzekł ponadto, że rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 20 września 2000 r. (DzU nr 81, poz. 911) w sprawie określenia wzorów i sposobu udostępniania stronom urzędowych formularzy pism procesowych w postępowaniu cywilnym (tzw. rozporządzenie ˝formularzowe˝) jest niezgodne z konstytucyjną zasadą prawa obywatela do sądu. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny postanowił, że utrata mocy obowiązującej tego rozporządzenia nastąpi z dniem 30 czerwca 2002 r.
Jedną z naczelnych zasad wymiaru sprawiedliwości, w tym i postępowania cywilnego, jest zasada prawa do sądu. Wywodzące się z art. 2 konstytucji prawo do sądu zostało wyrażone w art. 77 ust. 2, w myśl którego ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, oraz w art. 45 ust. 1, według którego każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny, niezawisły sąd.
Dla treści tego prawa istotne znaczenie ma też art. 78 konstytucji, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.
Zasada prawa do sądu nabiera szczególnego znaczenia w kontekście art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (DzU z 1993 r. nr 61, poz. 284, ze zm.), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej.
Główną ideą przyświecającą ustawodawcy przy wprowadzaniu postępowania uproszczonego w postępowaniu cywilnym było zminimalizowanie barier dostępu do sądu w zakresie spraw drobnych i nieskomplikowanych oraz usprawnienie postępowania, zwłaszcza ze względu na ochronę interesów konsumenckich.
W celu przyspieszenia tego postępowania wprowadzono obowiązek sporządzania niektórych pism procesowych (pozwu, pozwu wzajemnego, odpowiedzi na pozew, sprzeciwu od wyroku zaocznego, pism zawierających wnioski dowodowe) na urzędowych formularzach.
Niestety okazało się, że to, co miało ułatwić dostęp do wymiaru sprawiedliwości, przyspieszyć i uprościć postępowanie, przeciwnie - skomplikowało sprawy i spowodowało, że z powodu braków formalnych pisma procesowe są wielokrotnie zwracane stronom przez sąd. Dla wielu osób, zarówno laików, jak i profesjonalistów, prawidłowe wypełnienie urzędowych formularzy stanowi ogromną trudność, ponieważ zostały one skonstruowane niejasno, mało przejrzyście, a ponadto zawierają wiele sprzeczności prawnych.
W związku z powyższym zwracam się do pani minister z następującymi pytaniami: Jakiego rodzaju korekty zostaną wprowadzone do urzędowych formularzy pism procesowych w postępowaniu cywilnym; czy możliwe będzie wprowadzenie formularzy jako rozwiązania fakultatywnego, a nie - jak do tej pory - obligatoryjnego, co pozwoli stronom i ich pełnomocnikom na dokonanie wyboru formy złożenia powództwa; i wreszcie - co wypełni lukę prawną, która powstanie po utracie mocy obowiązującej rozporządzenia z dnia 20 września 2000 r. w sprawie określenia wzorów i sposobu udostępniania stronom urzędowych formularzy pism procesowych w postępowaniu cywilnym?
Z wyrazami szacunku
Poseł Krzysztof Rutkowski
Łódź, dnia 23 kwietnia 2002 r.