Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska oraz wydane na jej
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska - zmienione w części dotyczącej opłat za pobór wód 18 grudnia 2001 r. - spowodowały od 1 stycznia br. kilkakrotny wzrost opłat za pobór wód do celów pitnych i na potrzeby gospodarcze oraz opłat za wprowadzanie ścieków do wód.
Zasadniczy dla kondycji finansowej przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych art. 292 ustawy Prawo ochrony środowiska nakłada obligatoryjnie opłaty podwyższone o 500% m.in. na podmioty nieposiadające pozwoleń wodnoprawnych na wprowadzanie ścieków do wód. Zamiarem ustawodawcy było zapewne zdyscyplinowanie podmiotów korzystających ze środowiska do szybkiego uzyskania stosownych pozwoleń. W grupie podmiotów objętych dyspozycją art. 292 ustawy Prawo ochrony środowiska znajdują się takie, dla których możliwe będzie ponoszenie opłat lub szybkie sfinansowanie nakładów inwestycyjnych warunkujących uzyskanie stosownych pozwoleń. Pamiętać jednak należy, że dyspozycja omawianej normy obejmuje również podmioty działające w sferze użyteczności publicznej, realizujące m.in. takie zadania, jak zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków komunalnych. W większości podmioty takie nie mają rezerw finansowych i skutki podwyższonych opłat będą musiały przenieść na cenę usług, których odbiorcami są mieszkańcy miast i gmin.
Przykładowo kwota planowanych przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. Warszawie opłat za korzystanie ze środowiska w 2002 r. - podwyższona o 500% za ścieki z lewobrzeżnej Warszawy - to ok. 577 mln zł, co w porównaniu z opłatą poniesioną w 2001 r. stanowi 17-krotny wzrost. Jest to obciążenie znacznie przekraczające możliwości finansowe tego przedsiębiorstwa, a co za tym idzie również mieszkańców stolicy.
Sytuacja ta może spowodować poważne trudności w realizacji programu poprawy gospodarki wodno-ściekowej w Warszawie i doprowadzić do spowolnienia lub nawet przerwania modernizacji istniejącej - jedynej w Warszawie - oczyszczalni ścieków dla prawobrzeżnej Warszawy ˝Czajka˝. Od początku funkcjonowania tej oczyszczalni prowadzone są prace modernizacyjne i usprawniające jej technologię tak, by osiągnęła coraz lepsze efekty w redukcji zanieczyszczeń w ściekach. Rozważano nawet możliwość zwiększenia jej przepustowości tak, by przyjęła ścieki z północnej części lewobrzeżnej Warszawy.
Konsekwencją braku środków, spowodowanego drastycznym zwiększeniem obciążeń finansowych, może być także, w przypadku Warszawy, zatrzymanie lub znaczne wydłużenie czasu budowy Oczyszczalni Południe, co byłoby sprzeczne z zakładanymi efektami wprowadzonych zmian w systemie opłat, które stymulować miały zmniejszenie ilości odprowadzanych do rzek ścieków i zawartych w nich ładunków zanieczyszczeń. Brak tej oczyszczalni nie jest winą mieszkańców i władz Warszawy, lecz konsekwencją centralnego planowania.
Zastrzeżenia budzą również uregulowania zawarte w art. 317 i art. 319 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, które przewidują, że przy orzekaniu o odraczaniu opłat uwzględnia się tylko sumę własnych środków wydatkowanych na realizację przedsięwzięcia, np. na budowę komunalnej oczyszczalni ścieków, a nie uwzględnia się środków innych uczestników finansujących przedsięwzięcie (funduszy ekologicznych, funduszy pomocowych itp.).
Celem wprowadzenia nowych przepisów dotyczących ochrony środowiska miało być zapewne przyspieszenie działań proekologicznych, zmobilizowanie do budowy większej ilości oczyszczalni ścieków i w konsekwencji do poprawy stanu czystości rzek. Zamiast tego restrykcyjne przepisy mogą doprowadzić przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne do upadłości, a nie jest możliwe ze względów społecznych dalsze podwyższanie cen za świadczone usługi, gdyż wywołałoby to kolejną falę niezadowolenia społecznego.
W związku z powyższym pozwalam sobie skierować na ręce pana premiera następujące pytania:
1. Czy Rada Ministrów przewiduje wniesienie pod obrady Sejmu RP projektów nowelizacji ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy Prawo wodne przewidujących usunięcie opisanych niedoskonałości przepisów, a w szczególności rozszerzenie możliwości odraczania opłat albo kar o sumę środków własnych i środków innych uczestników krajowych i zagranicznych finansujących przedsięwzięcie?
2. Jeśli tak, to czy Rada Ministrów, przewidując zmianę przedmiotowych przepisów, widzi możliwość wprowadzenia w art. 292 ustawy Prawo ochrony środowiska zamiast stałej, podwyższonej o 500% opłaty - rosnących stopniowo, corocznie opłat, w przypadku braku wymaganego pozwolenia na pobór wód lub wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi?
3. Czy Rada Ministrów widzi możliwość innego rozwiązania poszczególnych lub niektórych z opisanych problemów np. przez odpowiednią zmianę rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska - rozwiązania problemu finansowania inwestycji ochrony wód (w przypadku Warszawy dotyczy to modernizacji i rozbudowy oczyszczalni ścieków ˝Czajka˝ i budowy Oczyszczalni Południe)?
Z poważaniem
Poseł Krzysztof Filipek
Warszawa, dnia 3 czerwca 2002 r.