W związku z wprowadzoną z dniem 31 stycznia 2002 r. zmianą ustawy z dnia
W związku z wprowadzoną z dniem 31 stycznia 2002 r. zmianą ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (DzU nr 54, poz. 254, z późn. zm., dalej: ustawa o uprawnieniach do ulgowych przejazdów) pojawiło się wiele wątpliwości interpretacyjnych dotyczących kwestii uprawnień do korzystania z ulgowych przejazdów kolejowych. Z przepisów ustawy zostały wyłączone dotychczasowe uprawnienia do bezpłatnych lub ulgowych przejazdów przysługujące m.in. osobom, którym jednostki sektora rządowego i samorządowego oraz podmioty i instytucje spoza sektora publicznego wykupiły od przewoźnika legitymacje lub bilety uprawniające do ulgowych przejazdów.
W poprzednio obowiązującym stanie prawnym przychód pracowników wynikający z przyznania uprawnienia do ulgowych przejazdów był zwolniony z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Corocznie zawierano umowy z PKP, na mocy których pracownicy otrzymywali legitymacje uprawniające do ulgi na pasażerskie przejazdy kolejowe. Umowy dotyczące 2002 r. zostały zawarte przez pracodawców przed zmianą stanu prawnego, tj. przed dniem 31 stycznia 2002 r.
Ustawa o uprawnieniach do ulgowych przejazdów w obecnym brzmieniu wyłącza spod zakresu jej stosowania osoby uprawnione do ulgowych przejazdów na mocy zawartych przez pracodawców umów cywilnoprawnych. Do ustawy tej bezpośrednio odnosi się ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwalniając z podatku dochodowego wartość świadczeń do ulgowych przejazdów. W efekcie zwolnienie to dotyczy ograniczonej liczby osób.
Pojawia się pytanie: Jaki był cel ustawodawcy zmieniającego w trakcie roku podatkowego stan prawny na niekorzyść wielu pracowników? Prawdopodobnie nie zdecydowaliby się oni na to uprawnienie, gdyby mieli świadomość, że przychód z niego wynikający będzie podlegał opodatkowaniu.
Na pobór podatku dochodowego od osób korzystających z uprawnień ma również wpływ data odbioru legitymacji. Pracownicy, którzy dokonali tego przed datą zmiany ustawy, nie odprowadzą podatku, natomiast zatrudnieni po 31.01.2002 r. oraz ci, którzy choćby z przyczyn losowych odebrali legitymacje po dacie zmiany ustawy, obowiązani są zapłacić podatek dochodowy.
Niejasna jest także metoda ustalenia podstawy opodatkowania. Wykupienie uprawnień może być uznane za przychód ze stosunku pracy jedynie w przypadku używania ich do celów prywatnych. Jeżeli pracownicy korzystają z legitymacji zarówno do celów prywatnych, jak i służbowych, nie istnieje możliwość wyliczenia, w jakim stopniu używają ich do każdego z tych celów. Opodatkowaniu nie może podlegać przychód pracownika korzystającego z legitymacji wyłącznie podczas podróży służbowych. Czy w tym przypadku oświadczenie pracownika, że legitymacja używana jest wyłącznie do celów służbowych, mogłoby być podstawą nieuwzględnienia wartości legitymacji w jego przychodach?
Uprzejmie proszę o odpowiedź na pytanie: Jak należy rozumieć zmianę stanu prawnego w ciągu roku i jak wyjaśnić pracownikom, którzy zadeklarowali chęć posiadania uprawnienia w 2002 r., konieczność opodatkowania przychodu z tego tytułu?
Obecny stan prawny wprowadzony przedmiotową zmianą ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów niewątpliwie różnicuje pracowników korzystających z tych ulg, a zgodnie z zasadą sprawiedliwości podatkowej i zasadą równości opodatkowania podmioty posiadające tę samą cechę powinny być traktowane jednakowo. Pracowników posiadających uprawnienia różni jedynie moment nabycia przez nich tego prawa.
Poseł Janusz Lisak
Warszawa, dnia 20 czerwca 2002 r.