W rodzinach zastępczych wychowują się dzieci upośledzone w znacznym stopniu, na podstawie postanowienia sądu
W rodzinach zastępczych wychowują się dzieci upośledzone w znacznym stopniu, na podstawie postanowienia sądu niespokrewnione z opiekunami. Stan zdrowia tych dzieci wymaga stałej opieki. Dzieci te praktycznie nigdy nie będą funkcjonować samodzielnie, bowiem nie są zdolne do samodzielnej egzystencji.
Przez okres pobytu w rodzinie zastępczej rodzina ta otrzymuje pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Gdy dziecko takie kończy 18 lat, równocześnie z mocy prawa ustaje pełnienie funkcji rodziny zastępczej. Na mocy przepisów o usamodzielnieniu pełnoletnich wychowanków rodzin zastępczych, art. 33 ustawy o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. IV nr 64 poz. 414, z późn. zm.) i rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 09.10.2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki i zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych (DzU nr 120, poz. 1293) dzieci upośledzone w znacznym stopniu nie nabywają prawa do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki ani też na usamodzielnienie. Dzieci te ze względu na upośledzenie umysłowe nigdy nie podejmą nauki w gimnazjum. Tymczasem obowiązujące przepisy o usamodzielnieniu gwarantują prawo do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki tylko uczniom co najmniej szkół gimnazjalnych.
Aktualnie obowiązujące przepisy dyskryminują pełnoletnich wychowanków rodzin zastępczych o tak dużym upośledzeniu umysłowym. Dzieci te ze względu na stan zdrowia z momentem uzyskania pełnoletności pozostają do czasu ich ewentualnego ubezwłasnowolnienia bez jakichkolwiek dochodów własnych. Dopiero po ubezwłasnowolnieniu całkowitym i ustanowieniu opiekuna prawnego przysługiwać im będzie renta specjalna w wysokości 418,0 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 136,64 zł. Obowiązujący stan prawny nie pozwala na udzielenie pomocy pieniężnej byłej rodzinie zastępczej, której jakiekolwiek obowiązki wygasają z mocy prawa. Jedynie kierując się obowiązkiem moralnym zmuszona będzie podjąć decyzję o podjęciu się obowiązków opiekuna i do tego czasu pełnego utrzymania dziecka ze środków własnych, kosztem pozostałych domowników.
Rodzina zastępcza stanie również przed problemem ewentualnego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej, gdy jej dochód będzie niewspółmiernie niski do potrzeb.
Wydaje się konieczne podjęcie próby zajęcia się losem dzieci, które z uwagi na stan zdrowia, mimo pełnoletności, nigdy nie będą same egzystować. Mogłyby one przebywać w rodzinach niespokrewnionych zamiast w domu pomocy społecznej. Rodziny te wówczas winny otrzymywać środki pieniężne równe przeznaczonym na utrzymanie w domu pomocy społecznej.
Poseł Małgorzata Stryjska
Warszawa, dnia 24 lipca 2002 r.