Wysoki poziom bezrobocia to dziś jeden z najpoważniejszych problemów społecznych i gospodarczych. Rząd skierował
Wysoki poziom bezrobocia to dziś jeden z najpoważniejszych problemów społecznych i gospodarczych. Rząd skierował do Sejmu pakiet ustaw związanych z realizacją rządowego programu ˝Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca˝, w którym znalazły się także propozycje zmian w zakresie funkcjonowania rynku pracy. Główne postulaty zgłaszane przez środowiska gospodarcze dotyczą uelastycznienia zapisów Kodeksu pracy oraz zmniejszenia kosztów pracy ponoszonych przez pracodawców. W pewnym zakresie, moim zdaniem zbyt małym, propozycje zmian w tych obszarach znalazły się w rządowym programie zmian. Obecnie chciałbym zwrócić uwagę i poprosić pana ministra o zajęcie stanowiska wraz z ewentualnymi projektami rozwiązań w kilku innych ważnych zagadnieniach związanych z funkcjonowaniem rynku pracy.
Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest podstawową funkcją regulacyjną dla obszaru rynku pracy.
1. Rozwiązania prawne zawarte w wymienionej ustawie zatraciły spójność i charakter rozwiązań systemowych, przestały spełniać funkcje pozytywnej regulacji procesów zachodzących na rynku pracy i stymulacji pożądanego proaktywnego rozwoju tego rynku. Ustawę nowelizowano 52 razy. Jest ona trudna w interpretacji a jej egzekwowanie wymaga znajomości wielu przepisów, także z innych aktów prawnych. Należy zastanowić się nad ponownym, ale już systemowym i całościowym uregulowaniem przepisów z tego obszaru:
a) opisana ewolucja przepisów ustawy ukształtowała pozycję pasywnego bezrobotnego, zamiast niego to urzędy mają obowiązek pomocy i przedstawiania ofert pracy. Od bezrobotnego nie wymaga się aktywności i poszukiwania pracy. Role każdej ze stron czytane z zapisów ustawy powinny zostać odwrócone, a struktury administracyjne powinny zostać przebudowane i nastawione na wspieranie starań bezrobotnego i premiowanie jego aktywności,
b) sposób finansowania instytucjonalnej obsługi bezrobocia (służb zatrudnienia i ich zadań) nie jest dostosowany do specyfiki i dynamiki występującej na rynku państwa, zadania - z Funduszu Pracy. Brak jest powiązania mechanizmu wzrostu/spadku bezrobocia z koniecznym wzrostem/zmniejszeniem potencjału organizacyjnego służb wykonujących zadania z tego zakresu,
c) samorząd województwa musi być wyposażony w narzędzia finansowe umożliwiające kreowanie regionalnej polityki rynku pracy. W szczególności konieczne jest zapewnienie środków na zadania własne województwa w zakresie przeciwdziałania bezrobociu oraz wpływu na alokację środków Funduszu Pracy do powiatów (ale bez uszczuplania dotychczasowych kompetencji powiatów),
d) konieczne jest uspołecznienie problemu bezrobocia przez autentyczne włączenie organizacji pozarządowych w procesy aktywizacji bezrobocia i działania wspierające bezrobotnych. Niezbędne jest więc zaprojektowanie i wdrożenie mechanizmu finansowania tych organizacji np. poprzez możliwość kontraktowania zadań.
2. Podstawą podejmowania decyzji dotyczących funkcjonowania rynku pracy i jego obsługi jest kompleksowa informacja na temat procesów na nim zachodzących. Niezbędna jest współpraca w tym zakresie wielu instytucji gromadzących dane i informacje. W tym celu należy podjąć działania wymuszające przepływ informacji między jednostkami sektora publicznego (administracja rządowa i samorządowa, urzędy skarbowe, urzędy statystyczne). Wymiana taka powinna mieć charakter obligatoryjny i bezpłatny.
3. Konieczne jest przyjęcie rozwiązań prawno-organizacyjnych, które zagwarantują takie funkcjonowanie organów kontrolnych (NIK, urzędy kontroli skarbowej, urzędy wojewódzkie), aby respektowały one ustalenia dotyczące realizacji programów i wydatkowania środków pomocowych UE w obszarze rynku pracy. Można to uczynić poprzez włączenie tych organów w fazę ustaleń lub stosować wykładnie, które będą obowiązywały również organy kontrolne. Organy kontrolne kierują się wyłącznie obowiązującymi ich przepisami, nie biorą natomiast pod uwagę wymogów stawianych przez zarządzających funduszami pomocowymi. W efekcie niejednokrotnie kwestionowane są działania jednostek strony polskiej, które w pełni odpowiadają ustaleniom dokonanym z zarządzającymi funduszami.
4. Istotnym problemem jest system finansowania urzędów pracy. Przygotowywana ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego powinna poprzez zwiększenie dochodów samorządów dać możliwość przeznaczania z budżetów samorządów środków na funkcjonowanie urzędów pracy.
5. Ważny problem stanowi niedostosowanie okresów wydatkowania środków krajowych i zagranicznych, w tym w obszarze rynku pracy. Wydatkowanie środków krajowych zamyka się w cyklu rocznym, natomiast wydatkowanie funduszy zagranicznych odbywa się w cyklach wieloletnich. Zatem środki krajowe, które stanowią uzupełnienie funduszy zagranicznych, powinny być niewygasalne wraz z zakończeniem roku.
Pragnę zapytać więc pana ministra, jakie są prowadzone prace w zakresie spraw, które przedstawiam, czy i kiedy planowane jest wdrażanie nowych regulacji na rynku pracy oraz zasad planowania i wydatkowania środków krajowych jako uzupełnienie funduszy zagranicznych (UE)?
Z poważaniem
Poseł Aleksander Grad
Warszawa, dnia 25 lipca 2002 r.