Szanowny Panie Ministrze! Przepis art. 4 pkt 5 ustawy Prawo bankowe definiuje pieniądz elektroniczny
Szanowny Panie Ministrze! Przepis art. 4 pkt 5 ustawy Prawo bankowe definiuje pieniądz elektroniczny jako wartość pieniężną stanowiącą elektroniczny odpowiednik znaków pieniężnych, która spełnia łącznie następujące warunki:
a) jest przechowywana na elektronicznych nośnikach informacji,
b) jest wydawana do dyspozycji na podstawie umowy w zamian za środki pieniężne o nominalnej wartości nie mniejszej niż ta wartość,
c) jest przyjmowana jako środek płatniczy przez przedsiębiorców innych niż wydający ją do dyspozycji,
d) na żądanie jest wymieniana przez wydawcę na środki pieniężne.
Pieniądz elektroniczny może być przechowywany w mikroprocesorach tzw. kart inteligentnych (smart cards) lub w pamięci systemów komputerowych. Wydawanie, rozliczanie i umarzanie pieniądza elektronicznego jest czynnością bankową zastrzeżoną dla banków i tylko przez nie wykonywaną. Należy zauważyć, że powyższe zastrzeżenie nie jest w pełni zgodne z dyrektywą 2000/46/EC, której przepisy przewidują, że pieniądz elektroniczny mogą wydawać tzw. instytucje pieniądza elektronicznego - niekoniecznie instytucje bankowe.
Niezależnie od niewątpliwych pozytywnych, szczególnie dla handlu, skutków pojawienia się w obiegu pieniądza elektronicznego jako nowego instrumentu płatniczego niesie on również za sobą szereg zagrożeń. W szczególności dotyczą one możliwości wykorzystania pieniądza elektronicznego zapisanego w procesorach kart inteligentnych do prania pieniędzy. Mechanizm prania może być w takim przypadku niezwykle prosty. Narkotyki, będące głównym źródłem brudnych pieniędzy, mogą być sprzedawane na ulicach nie za gotówkę, lecz za elektroniczny pieniądz zapisany na kartach inteligentnych, którymi można swobodnie obracać (tradable smart cards). Karty te mogą opiewać na relatywnie niewielkie kwoty. Środki zgromadzone na tak zebranych kartach mogą być z kolei agregowane przy użyciu odpowiedniego terminala i transferowane na rachunek przedstawiciela grupy przestępczej. W następnych etapach prania powyższe środki można transferować na inne rachunki w obcych krajach przy użyciu szeregu technik prania pieniędzy.
Należy jednak zauważyć, że opisana powyżej hipotetyczna technika może być stosowana dopiero w momencie, kiedy karty inteligentne będą w powszechnym użyciu. Obecnie dominuje jeszcze klasyczna gotówka. Wydaje się, że zastąpienie jej przez cyberpieniądz jest tylko kwestią czasu. Rząd musi być przygotowany na taką ewentualność. Zagrożenia związane z użyciem pieniądza elektronicznego mogą być bardzo poważne w przypadku umożliwienia wydawania, rozliczania i umarzania pieniądza elektronicznego podmiotom niebankowym. Kontrola nad obiegiem tego instrumentu i jego wykorzystaniem może być wówczas bardzo utrudniona.
Osobnym problemem jest potencjalne wykorzystanie kart inteligentnych emitowanych przez zagraniczne podmioty zlokalizowane na przykład w rajach podatkowych. W wielu przypadkach karty te umożliwiają przeprowadzanie szeregu transakcji w Internecie (najczęściej transakcji kupna). Wówczas fizyczne miejsce przeprowadzenia transakcji nie ma znaczenia - może ona zostać dokonana w dowolnym miejscu na świecie. W konsekwencji nie jest ona monitorowana przez odpowiednie władze i może służyć do przeprowadzenia operacji prania pieniędzy.
Panie ministrze, jakie działania zamierza podjąć rząd w celu ograniczenia wskazanych w zapytaniu zagrożeń związanych z użyciem pieniądza elektronicznego?
Z poważaniem
Poseł Bogdan Lewandowski
Toruń, dnia 26 sierpnia 2002 r.