Szanowny Panie Ministrze! Realizacja akcji wywłaszczeniowej w gminie Gowarczów wiązała się z wysiedleniem mieszkańców
Szanowny Panie Ministrze! Realizacja akcji wywłaszczeniowej w gminie Gowarczów wiązała się z wysiedleniem mieszkańców dwudziestu kilku wiosek z powiatu Końskie i Opoczno celem budowy na ich terenie poligonu wojskowego.
W 1952 r. wysiedlono na terenie gminy Gowarczów 18 wsi: Kacprów, Zapniów, Eugeniów, Gąsiorów, Józefów, Miłaków, Rogówek, Brzeźnica, Wola Nosowa, Sznarki, Huta Stara, Ludwinów, Budki (Aleksandrów Opoczyński), Januchta, Komaszyce, Bębnów, Barycz i Morzywół. Większość mieszkańców przymusowo przesiedlono na ziemie zachodnie i północne, głównie do województw: koszalińskiego, szczecińskiego, wrocławskiego, zielonogórskiego i olsztyńskiego. Część ludności udała się do innych miejscowości bądź zbiegła tuż przed rozpoczęciem akcji.
Akt wywłaszczenia przeprowadzono na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (DzU nr 4 z 1952 r.). Decyzję główną podjęło Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach.
Akcja trwająca od 1951 do 1953 r. objęła ok. 1700 rodzin. Miała ona charakter stalinowskiego terroru i w opinii mieszkańców była odwetem za pomoc i sympatię udzielaną przez nich dla żołnierzy formacji niepodległościowych walczących z władzą ˝ludową˝ po 1945 r. Doprowadziła do degradacji gminy Gowarczów. Osoby wywłaszczone pozbawiono prawa do własnych domów i zabudowań. Zostały one wyburzone lub sprzedane osobom nieobjętym akcją, celem rozbiórki. Ci, którzy nie wyrazili zgody na wysiedlenie, mieli otrzymać ekwiwalent pieniężny w wysokości od 1500 do 25 000 zł, wypłacany przez pełnomocników. Znaczna część ludności nie otrzymała jednakże żadnego odszkodowania.
Poligon wybudowany na wywłaszczonych terenach uległ likwidacji w latach 1956-1958. Gdy niektórzy ludzie zaczęli wracać, reaktywowano kilka wsi: Miłaków, Rogówek, Brzeźnicę, Bębnów, Morzywół i Komaszyce. Pozostały teren zalesiono, MON oddał tereny Ministerstwu Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, a ono przekazało administrację w ręce Nadleśnictwa Barycz.
Od 1991 r. władze gminy Gowarczów bezskutecznie interweniują u władz wojewódzkich i centralnych w sprawie zadośćuczynienia materialnego i moralnego dla tych, którzy nie otrzymali żadnego ekwiwalentu. Okoliczności opisanych wysiedleń wyjaśniają 53 prokuratorzy Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, prowadzący od kilku miesięcy śledztwo w sprawie.
W związku z powyższym proszę pana ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jakie jednostki Ludowego Wojska Polskiego uczestniczyły w akcji bezprawnego wywłaszczania mieszkańców gminy Gowarczów, podjętej przez władze komunistyczne w latach 1952-1953 oraz jakie i przez kogo zostały wydane rozkazy dotyczące zaangażowania wojska w te działania?
2. Czy i jakie zachowały się dokumenty dotyczące utworzenia, wykorzystania i likwidacji poligonu wojskowego utworzonego w gminie Gowarczów na terenie wysiedlonych blisko 20 gromad wiejskich?
3, Jakie uzasadnienie wojskowe miało utworzenie poligonu w Gowarczowie i czy w świetle tych faktów wywłaszczenie blisko 1700 rodzin było powodowane względami dotyczącymi obronności państwa, czy też inną przyczyną, np. zemstą za prezentowanie przez mieszkańców postawy niepodległościowej?
4. Czy wobec oficerów LWP będących współorganizatorami i uczestnikami tej karnej i odwetowej akcji były prowadzone postępowania służbowe i jakie były ich rezultaty?
5. Czy część poligonu wojskowego w Gowarczowie była wykorzystywana dla potrzeb obronności państwa po 1958 r. i w jakim celu? Czy na tym poligonie szkolili się członkowie organizacji bojowych z innych państw?
6. Czy dotychczas mieszkańcy ziem objętych wysiedleniami występowali do MON o restytucję własności utraconych gruntów lub wypłatę odszkodowań?
7. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu zadośćuczynienia osobom pozbawionym w wyniku tej akcji prawa do własnych gospodarstw, stanowiących nierzadko dorobek całego życia?
8. Jakie formy zadośćuczynienia przewiduje ministerstwo dla osób, które nie otrzymały żadnego ekwiwalentu za utracone mienie?
Z poważaniem
Poseł Przemysław Gosiewski
Warszawa, dnia 20 lutego 2003 r.